Psilocybine begrijpen: wat we weten, en wat niet

Psilocybine is een van de bekendste natuurlijke stoffen uit de familie van de psychedelica. Het is ook een van de meest besproken, en niet alles wat erover gezegd wordt, klopt. Hier een rustig overzicht: wat het is, hoe het werkt in het lichaam, wat onderzoek bekijkt en waar de open vragen liggen.

Kort gezegd: psilocybine is een natuurlijke stof die voorkomt in bepaalde paddenstoelen en in psilocybine-truffels. Je lichaam zet het om in psilocine, dat vooral werkt op de 5-HT2A-serotoninereceptoren in de hersenen. Wat het doet, hangt sterk af van de dosis, de persoon en de omgeving, en onderzoek naar microdoseren in het bijzonder is nog voorlopig.

Wat is psilocybine?

Psilocybine is een stof die van nature wordt aangemaakt door een paar honderd soorten paddenstoelen, de meeste uit het geslacht Psilocybe. Je vindt het in de paddenstoelen zelf, maar ook in truffels (sclerotia): compacte, ondergrondse structuren die sommige soorten, zoals Psilocybe mexicana, vormen.

Mensen kennen deze paddenstoelen al heel lang. Vooral in Midden-Amerika hebben ze een gedocumenteerde plek in ceremoniële en spirituele tradities die eeuwen ouder zijn dan de moderne wetenschap.

Truffels en paddo's: dezelfde stof

Psilocybine-truffels en paddo's bevatten dezelfde werkzame stoffen. Het verschil is vooral botanisch: de paddenstoel is het vruchtlichaam dat boven de grond groeit, de truffel (sclerotium) is een compacte structuur die onder de oppervlakte ontstaat. We zetten ze naast elkaar in het verschil tussen paddo's en truffels.

In beide gevallen verschilt de hoeveelheid psilocybine van nature per soort, partij en stuk. Dat is een van de redenen waarom een afgemeten portie rustiger te benaderen is dan een schatting op het oog. Over hoeveelheden lees je meer in hoeveel is een microdosis.

Hoe werkt het in het lichaam?

Psilocybine zelf is wat chemici een prodrug noemen. Na inname zet het lichaam het om in psilocine, de molecule die daadwerkelijk op de hersenen inwerkt.

Psilocine lijkt qua structuur op serotonine, een van de chemische boodschappers van de hersenen. Het bindt vooral aan een receptor die 5-HT2A heet en die betrokken is bij waarneming en bij de manier waarop de hersenen informatie verwerken. Dat is het belangrijkste spoor dat onderzoekers volgen om de effecten te verklaren. Het volledige plaatje is echter nog lang niet bekend.

De dosis maakt het verschil

Wat psilocybine doet, hangt sterk af van de hoeveelheid, van de persoon en van de context: wat vaak set and setting wordt genoemd, oftewel je gemoedstoestand en je omgeving.

• In hoge doses kan psilocybine de waarneming, het tijdsbesef en het gevoel van jezelf ingrijpend veranderen. Zulke ervaringen kunnen intens en soms moeilijk zijn, en daar gaat deze site niet over.
• In zeer lage doses, wat microdoseren heet, is het doel juist om onder de drempel van merkbare effecten te blijven. De meeste mensen die microdoseren beschrijven iets subtiels, als ze al iets merken. Het verschil tussen een volle dosis en een microdosis leggen we uit in een apart artikel.

Wat onderzoek verkent

De wetenschappelijke interesse in psilocybine is de afgelopen vijftien jaar sterk gegroeid. Daarbij moet je twee heel verschillende terreinen uit elkaar houden.

Klinisch onderzoek met hoge doses

Universiteiten en ziekenhuizen bestuderen psilocybine in strikt begeleide medische settings: zorgvuldig geselecteerde deelnemers, hoge doses in één of enkele sessies, en uitgebreide professionele begeleiding. Dat onderzoek loopt nog en de conclusies staan ter discussie. Het gaat niet over microdoseren en zegt niets over onbegeleid gebruik van producten die vrij verkocht worden. Lees ook waarom microdoseren geen therapie is.

Onderzoek naar microdoseren

Er zijn minder studies naar microdoseren, en de data zijn nog voorlopig. Veel enquêtes steunen op wat mensen zelf rapporteren, en dat is lastig te interpreteren. Placebogecontroleerde studies uit 2021 en 2022, waaronder een 'self-blinding'-studie van Szigeti et al., zagen dat mensen die een placebo hadden genomen vaak vergelijkbare veranderingen meldden als mensen met een microdosis. Met andere woorden: verwachtingen spelen een grote rol, en de resultaten zijn wisselend.

Dat betekent niet dat wat mensen ervaren voor hen niet echt is. Het betekent dat de wetenschap op dit moment niet kan zeggen wat microdoseren wel of niet doet.

Hoe je berichten over psilocybine leest

Psilocybine is regelmatig in het nieuws, en koppen maken niet altijd onderscheid tussen heel verschillende soorten bewijs. Een paar vragen helpen:

• Welke dosis is onderzocht? Het meeste klinische werk gebruikt hoge doses in een begeleide setting. Die resultaten kun je niet zomaar doortrekken naar microdoses.
• Was er een placebogroep? Zonder placebogroep weet je niet welk deel van een gemelde verandering door de stof komt en welk deel door verwachtingen.
• Wie is er onderzocht? Geselecteerde vrijwilligers, mensen die al microdoseren of proefdieren in een lab beantwoorden elk een andere vraag.
• Wie vertelt het verhaal? Verkopers, wij ook, hebben belang bij het onderwerp. Onafhankelijke bronnen zoals Drugsinfo van het Trimbos-instituut of Jellinek zijn een nuttig tegenwicht.

Placebo en verwachtingen

Wat je verwacht te voelen, kan bepalen wat je opmerkt. Weten dat je iets hebt ingenomen, of gewoon beter op je stemming letten, kan veranderen hoe je een dag ervaart. De zelfblinde opzet van de studie van Szigeti en collega's was bedoeld om die verwachtingen los te koppelen van de stof: deelnemers maakten zelf hun capsules klaar zonder te weten welke een microdosis bevatten.

Dat maakt persoonlijke ervaringen niet betekenisloos. Het betekent dat ze op zichzelf lastig te duiden zijn. Een microdosing dagboek waarin je ook de dagen zonder inname noteert, en dat je na een paar weken terugleest, geeft een eerlijker beeld.

Wat mensen beschrijven

Sommige mensen die microdoseren beschrijven dat ze zich iets meer aanwezig, alerter op hun omgeving of nieuwsgieriger voelen. Anderen merken niets bijzonders. Dat zijn subjectieve indrukken, die verschillen van persoon tot persoon en van dag tot dag: geen beloofde effecten.

Bij BIEN is dat de houding die we voorstellen: rustig observeren, aantekeningen maken en geen wonderen verwachten.

Wettelijke status

De wettelijke status van psilocybine verschilt sterk over de wereld, en veel landen beschouwen het als een gereguleerde stof. Zoek dus eerst uit wat er geldt waar jij woont (zie het kader hieronder).

Praktische veiligheidspunten

• Blijf laag. Microdoseren is bedoeld om onder de drempel van merkbare effecten te blijven. Meer is niet beter.
• Houd je dag eenvoudig. Kies een rustige dag, en rijd niet en bedien geen machines na inname.
• Niet mengen. Vermijd alcohol en andere middelen; lees waarom je microdosing en alcohol niet mengt.
• Weet wat je doet als het te veel is. Blijf op een rustige plek, bij iemand die je vertrouwt, en zoek medische hulp als je je niet goed voelt. Meer in te veel genomen: wat nu.

De open vragen

Er is nog veel onbekend: de langetermijneffecten van herhaalde lage doses, de rol van individuele gevoeligheid, mogelijke wisselwerkingen met medicijnen. Eerlijk zijn betekent dat ook zeggen. Ben je nieuwsgierig? Dan is een mix van nieuwsgierigheid en voorzichtigheid de beste houding.

Belangrijk: psilocybine-truffels zijn alleen voor volwassenen (18+). Ze worden afgeraden tijdens zwangerschap of borstvoeding, als jij of een naast familielid een voorgeschiedenis heeft van psychotische of bipolaire stoornissen, bij hartproblemen, en als je medicijnen gebruikt (vooral antidepressiva of lithium). Rijd niet na inname en combineer ze niet met alcohol. Overleg eerst met je arts.

Psilocybine-truffels worden legaal verkocht in Nederland, waar BIEN gevestigd is. De status verschilt per land: zoek uit wat de wet in jouw land zegt.

Veelgestelde vragen

Wat is psilocybine?

Psilocybine is een natuurlijke stof die bepaalde paddenstoelen aanmaken, vooral uit het geslacht Psilocybe. Het zit zowel in paddo's als in truffels. In je lichaam wordt het omgezet in psilocine, de stof die op de hersenen werkt.

Wat doet psilocybine met je lichaam?

Dat hangt vooral af van de dosis. Bij een microdosis worden lichamelijke gewaarwordingen meestal omschreven als subtiel of afwezig. Bij hogere doses melden mensen duidelijke veranderingen in waarneming en soms ongemak zoals misselijkheid. Heb je een gezondheidsprobleem, overleg dan eerst met je arts.

Hoe lang duurt het voordat psilocybine werkt?

Via de mond wordt het begin van de effecten meestal binnen het eerste uur beschreven, met verschillen per persoon. Bij een microdosis valt er vaak niets duidelijks op te merken. Lees hoe lang een microdosis werkt.

Bevatten truffels en paddo's dezelfde psilocybine?

Ja, de stof is dezelfde. Wat verschilt, is de vorm van de schimmel en de hoeveelheid, die van nature per soort, partij en stuk varieert.

Bronnen

• Szigeti B. et al. (2021), 'Self-blinding citizen science to explore psychedelic microdosing', eLife (Engelstalig)
• Drugsinfo.nl (Trimbos-instituut)
• Jellinek: informatie over middelen en verslaving
• Rijksoverheid: drugs